Làng Vân

Bàn tay cong queo của bà già trên bảy mươi nắm chặt tay tôi, dắt tôi đi thăm ngôi nhà mới trong khu tái định cư. Ngôi nhà cấp bốn, liền kề cả dãy, gồm một phòng khách, hai phòng ngủ, một toilet, một bếp, phía sau là khoảng trống làm sân phơi chung. Bà vừa đi vừa nói, giọng đặc âm điệu người Quảng.

Continue reading →

SÁNG CHỦ NHẬT NGỒI NGÓ RA

Sáng Chủ Nhật không tụ bạ cà phê, tôi lang thang đi khắp xóm. Sáng Chủ Nhật, tôi quẹo vào một con hẻm nhỏ thay vì đi vào con hẻm lớn.

Một cây đinh lăng lá tròn nằm chen chúc với mấy dây thường xuân trên tường rào thờ ơ ngó ra bãi đất trống. Bãi đất trống chứa chỏng chơ chai lọ, giường cũ, gỗ cũ, tôn xi măng bể cạnh sứt góc. Bãi đất trống ngó lên trời.  Continue reading →

CỦ NGẢI

Một trong số những điều khiến mình yêu Sài Gòn là bởi nơi đây, lâu lâu mình lại tìm thấy những món quà quê bán ở đâu đó ngoài vỉa hè. Từ ngã tư Hàng Xanh về cầu Sài Gòn là đoạn đường luôn bán mấy món dân dã tùy theo mùa. Ngoài những xe hàng bán sò lông, ốc bưu đồng, bánh bao chỉ bán quanh năm thì ở đây còn có những chiếc xe bán trái thị, trái bồ quân… Và hôm nay, đoạn đường này có bán củ ngải.

Củ ngải hay còn gọi là khoai lú, củ dong trắng, củ bình tinh là món ăn nửa buổi thường xuyên của anh em mình hồi còn ở ngoài quê. Cây ngải dễ mọc, thuộc loại cây bụi bờ như cây riềng, cây dong. Củ thì toàn xơ là xơ. Hồi đó, sát mé chuồng bò nhà mình có một đoạn toàn cây ngải. Không ai đổ phân, tưới nước nhưng cây ngải vẫn cứ xanh tốt.

Bữa sáng của cả nhà mình thường bắt đầu từ lúc 5g tới 5g30, sau đó, đứa đi học, đứa giữ bò, đứa đi cào rác dương liễu, đứa đi cắt rau cho heo. Mùa nắng nên ai cũng đi làm sớm từ lúc 6g và 9g là về nhà rồi. Mấy anh em lại bày món gì đó để nấu ăn. Mùa khoai thì luộc khoai, mùa sắn thì luộc sắn, mùa đậu thì luộc đậu, còn không thích ăn gì nữa thì đào ngải lên luộc ăn. Cứ ngồi trong nhà ngó ra sân, nói bâng quơ: “Luộc ngải ăn anh Hai hè!” là anh Hai cắt cử đứa nào đó đi nhổ ngải.

Chỉ cần nhổ chừng 3 cây ngải là đủ để luộc một nồi. Gọi là củ nhưng thiệt ra nó giống rễ hơn là củ. Đoạn cuối của củ thì còn mềm một chút chứ phần dính vào gốc thì toàn xơ là xơ. Vậy nên nhen lửa xong, bỏ nồi ngải lên bếp thì đứa quánh bài, đứa quánh chặt (đánh nẻ), anh Hai thì nằm gác cẳng lên cửa sổ hát: “Được mùa thóc lúa chớ phụ ngô khoai, ăn quả ngọt ngon nhớ người vun trồng…”

Luộc chán luộc chê thì ngải chín và cả đám lại túm tụm vừa thổi vừa ăn. Lột lớp vỏ bọc bên ngoài ra, phần ngon nhứt là đầu củ ngải, ngọt, mềm và bùi. Đoạn sát gốc thì phải xướt bỏ vỏ như xướt mía vậy. Cái trò này thú vị tới mức đứa nào cũng tìm cho ra con dao nhíp inox của ba, cắt từng lóng ngồi nhai. Nhai một hồi thì nhả xác ra như bà ngoại ăn trầu. Anh Hai vẫn luôn là đứa đầu têu, miệng ngậm ngải nhai nhai, vén cái xác ngải qua một bên má, kẹp bên ngoài nướu mà diễn lại điệu bộ bà ngoại nhai trầu. “Bớ gà, hụi hụi hụi, mấy con gà phá miết rứa bay hỉ?” “Ui cha, mệt, nóng chi nóng ác ri bay hè!”

Sài Gòn mùa này không nóng ác như ngoài Trung, bà ngoại sau trận mổ ruột thừa cũng đã thôi nhai trầu, bụi ngải bên chuồng bò cũng chết từ lâu vì nắng nóng và mực nước ngầm sụt quá nhanh trong vòng 10 năm gần đây. Anh Hai cất nhà sát chỗ chuồng bò khi xưa, vị trí bụi ngải giờ nằm ngay góc sân của nhà anh với cái chái nhà ba má. Bao nhiêu năm rồi, mấy anh em không có bữa luộc ngải nào nữa. Hôm nay luộc nồi ngải, mình không quên để dành lại vài củ, chiều nay sẽ dúi vào thùng đất trước nhà. Một tháng sau chắc sẽ có một bụi ngải xanh.

Continue reading →

Trái cà pháo non và dượng Sáu Củi

Khi nói đến trái cà pháo, người ta thường nghĩ ngay đến hũ cà pháo muối ăn với mắm tôm, như thể nó là đặc sản của người Bắc. Nhưng với tôi, cà pháo luôn là món thuần Quảng Nam với cách chế biến khác hẳn người Bắc.

Cà pháo xét ra là loại cây dễ trồng. Hễ ăn cà muối, vắt hột rồi đổ hắt ra đất là ít lâu sau mọc lên đám cà con. Cứ vậy, chẳng ai chăm sóc. Như đám con nít nhà quê, nó cứ lớn lên tự nhiên cho tới ngày ra bông, ra trái. Bông cà pháo tím nhạt, màu mà người ta gọi là tím Huế. Bông hình sao, chúc xuống, nấp dưới tán lá. Rồi từng trái cà non trắng nõn, lớn dần bằng đầu ngón tay cái, có trái to bằng đầu ngón chân cái. Nhằm bận mùa gặt lúa, cà pháo bị bỏ quên đến chín vàng cả cây. Nếu cà pháo miền Bắc ngâm muối, ăn với mắm tôm, cắn một phát là hột tràn trong miệng thì cà pháo miền Trung lại chế biến khác. Trái cà sau khi cắt cuống được chẻ làm đôi hoặc làm tư, để dính phần đít rồi ngâm muối. Chừng hai ngày sau, trái cà ngả màu nâu thì lấy ra, vắt sạch hột, chỉ giữ phần vỏ mỏng. Lý tưởng nhất của món này là ngâm với mắm cái ớt tỏi. Cắn một miếng cà pháo giòn rụm, thấm mùi mắm, ăn với cơm trắng thì ngon không chi bằng! Nhưng có lẽ, không có cách ăn cà pháo nào giống cách ăn cà pháo của dượng Sáu Củi. Continue reading →

SÀI GÒN! SÀI GÒN!

Bạn bè tôi thường hỏi: “Sài Gòn có gì hay ngoài bụi bặm, kẹt xe, một cuộc sống đầy bon chen áp lực?” “Chẳng lẽ mày chôn đời ở đó hả P.?” Có khi, những người bạn không-sống-ở-Sài-Gòn thường nói với tôi những câu vu vơ: “Tao thích sống chậm, Sài Gòn quá nhanh!” “Tao thích Đà Nẵng thanh bình!” “Hay mày về Đà Nẵng với tụi tao!” Tôi không biết phải nói sao cho bạn hiểu, rằng Sài Gòn đẹp và quyến rũ như thế nào! Sài Gòn cuốn hút như cô nàng gypsy trong phim của Tony Gatlif, vừa phóng khoáng, tự do, vừa dơ bẩn, bất an, lại vừa điên cuồng và tha thiết. Nếu bạn muốn biết Sài Gòn đẹp ra sao? Hãy ngồi lên xe máy, chạy ra đường, và ngó! Continue reading →

Đà Lạt – Xổ là rẻ!

Tôi đến Đà Lạt được một số lần. Lần đầu tiên là visitor – du khách, những lần sau đó là traveller – chu du khách. Lần đầu, tôi vào dinh Bảo Đại, đi Viện sinh học, đi Thung lũng tình yêu… và tất tần tật những chốn mà ai cũng đến để chụp hình. Chỉ thiếu mỗi một điều là tôi không mó tay lên phím dương cầm của Bảo Đại hay cỡi ngựa trên đồi Mộng Mơ để chụp hình như chị gái tôi đã từng làm cách đó một số năm về trước mà thôi.

Những lần sau đó, tôi tìm thấy ở Đà Lạt những niềm vui đặc biệt khác. Lần thì tôi với con bạn gái đào thoát khỏi Sài Gòn lúc nửa đêm, sáng ngồi uống trà với mấy ông bà già đang rù rì trò chuyện. Lần khác tôi lại chạy xe quanh hồ Tuyền Lâm nghe chèo bẻo nói chuyện suốt một tiếng đồng hồ bên lùm cây hồng. Lần khác nữa, tôi chạy xe vô một ngọn đồi ở mé Lang Bian, hì hục lượm hành, khiêng khoai tây với nông dân để rồi tôi được thưởng một bữa cơm trưa ăn kèm với khoai tây xào và khoai tây nấu canh. Hay một số lần nào đó khác nữa, mỗi sáng chủ nhật, tôi lại ghé nhà thờ gỗ nghe người dân tộc cầu nguyện. Continue reading →

Rau ở Thảo Điền

Người ta có thú vui ngắm gái, ngắm chim, ngắm hoa, buồn buồn thì ngồi vô tư lự ngắm xe đi qua đi lại. Tôi còn thú vui khác: ngắm rau. Chịu khó đi vào những khu dân cư trong Thảo Điền như Kim Sơn, Eden, Thảo Điền là tha hồ ngắm các thể loại rau. Rau muống mọc hoang ngay trong mấy vũng nước ngập. Lá rau muống hoang màu xanh tím, bỏ đó không ai thèm hái. Chiều chiều, rau muống buồn buồn trổ bông chơi. Tôi thích ăn rau muống nước nhưng ở Sài Gòn khó tìm rau muống sạch quá. Hồi ở quê, má có cái ao rau muống trước khu gò rơm. Cái ao chủ yếu dùng để lấy nước tưới mấy luống cà chua, nhưng má cũng tranh thủ làm luôn một vạt rau muống và rau ngổ điếc. Vãi urê xuống vài ngày, ngọn rau muống non lại vươn dài ra, xông xáo xâm chiếm cái mặt ao nhỏ. Khoảng một tuần sau là có rau muống để ăn. Anh Hai thường bứt rau muống vô ngắt khúc. Cứ khúc nào dài mà không có mắt là anh bứt thành một đoạn riêng. Anh Hai nấu canh rau muống ngon lắm. Cứ nấu nước sôi lên, quậy chút mắm cái đổ vô, thêm dầu phộng, đổ rau muống vô là xong. Nước rau muống có hơi mắm cái là ngọt không thể tả. Bữa canh múc ra, mấy anh em tranh nhau cọng rau muống để hút nước canh trong tô. Nhiều khi đang hút mà ngước lên dòm cái gì là nước rau chảy tùm lum, bị ba la quá trời. Có lẽ ống hút là sản phẩm của đứa nào đó đã từng hút nước canh rau muống chăng? Continue reading →

Cây nhãn dại và hai giấc mơ mùa hè

Tôi không biết cái tên phổ biến để gọi cho cây nhãn ở quê mình, chỉ biết lớn lên, tụi tôi gọi nó là cây nhãn. Vậy nên khi nghe ai nói “mắt hạt nhãn”, tôi nào có biết đó là kiểu mắt tròn, đen, chỉ nghĩ là kiểu mắt lá răm vì hột nhãn ở quê tôi nó bầu một đầu, dài một đầu, khác hẳn trái nhãn lồng của miền Nam hay miền Bắc. Tôi tìm trên mạng được vài cái hình của một bạn nào đó, hình như cũng là người miền Trung, hiếm hoi được vài cái hình cây nhãn. Có lẽ không mấy người còn nhớ cây nhãn dại khi đã xa quê như tôi. Cây nhãn dại mọc hoang từ thời má tôi, cậu tôi mới sinh ra đời, sống sót qua chiến tranh để sống tiếp đến đời tụi tôi. Hầu như nhà ai cũng có vài cây nhãn dại mọc gần. Nó là loại cây thân gỗ, lá to gần bằng bàn tay, mặt nhám. Cứ độ tháng 3 tháng 4 là nhãn ra bông. Continue reading →

Sài Gòn giờ sạc pin

Buổi chiều chập choạng ngồi ở ngã tư Đỗ Quang Đẩu – Bùi Viện cũng là một thú vui không tệ. Trước mặt là chùm dây điện dù được bó lại vẫn giữ được vẻ lộn xộn bừa bộn không bao giờ xóa nổi. Cũng từ đó, tôi nhìn được tòa nhà “Le zizi de ville”* sáng rực ánh đèn, khoe mẽ cái vẻ lộng lẫy của nó trước những nhớp nháp luộm thuộm của khu phố Tây. Ly bia đá không đủ làm dịu được cơn nóng mà cả ngày, Sài gòn bực bội phải chịu đựng.

Bà bán chè ở căn nhà gỗ ọp ẹp phía trước múc ra từng chén chè nóng. Bà bán chè không giúp ích gì cho Sài Gòn trong việc cắt giảm một ít độ nóng. Phía dưới, đám Tây phè phè uống bia. Bia lạnh là cứu cánh. Bia lạnh là hiện thân của Chúa trong lúc này, giúp cái đám lè phè thêm chút kiên nhẫn tưởng như đã tới lúc tột cùng bức bối.  Continue reading →

Nửa đêm nghe Duy Khánh hát

Mỗi lần nghe Duy Khánh hát là mỗi lần tôi nhớ đến ba. Tôi lớn lên cùng những bài ca cũ với cái máy casset cũng đã cũ. Năm tôi mười tuổi, ba mua cái casset. Thật ra lúc đó, nhà tôi chưa đủ giàu để mua một cái casset nội địa giá năm phân vàng nếu không có chuyện thằng Út ngồi bờ rào dỏng tai nghe nhạc của nhà hàng xóm trong cái Tết năm 92. Cuối năm 91, điện về đến làng tôi. Tết đó, hàng xóm sắm cái casset thiệt bảnh và mở nhạc rình rang. Thằng Út mang đôi giày tây mà má sắm cuối năm, đóng thùng nghiêm chỉnh, ra ngồi ở hàng rào. Ba kêu nó vô nhà mà nó cứ biểu để nó nghe nhạc. Ra giêng, cô Ba đưa năm phân vàng để dành từ tiền đi hái cà phê mướn trên Đak Lak cho ba mượn. Ba mua cái máy hiệu Sharp màu trắng bạc. Continue reading →