NGƯỜI NHÀ QUÊ

Ở quê tui, mà chắc cả quê người khác cũng rứa, người ta kỵ gọi tên người lớn. Có lẽ cái tục ấy từ thời kỵ húy phong kiến để lại nhưng nó cũng là cái chuyện không sai vì con nít gọi tên người lớn nghe ngang hàng lắm, kỳ cục lắm. Bữa nọ ở Toulouse đi mần, gặp ông Bernard Mazenq bán kem mới nhớ ra nhà mình ở cũng có ông Bernard Mazenq, cái mình nghĩ chắc tên này cũng giống ở quê mình có ông Dương Văn Mười, Nguyễn Văn Hùng đồ rứa chứ chi hè. Chỉ nhiêu rứa thôi mà đêm về nằm trên gác xép nhớ ôi thôi là thiết tha mấy cái tên ở quê.

Gần xóm tui thôi là có toàn những cái tên đặc biệt. Ví dụ kế bên nhà ngoại tui là nhà ông Bảy Phát, tính bên ngoại thì tui cũng kêu ổng là ngoại Bảy. Ông Bảy Phát chồng bà Bốn Trinh có cả một tiểu đội con cái mà lũ con nít bọn tui thuộc hết tên, chắc tại rảnh quá nên đọc sách xong là đọc cả tên hàng xóm  như vầy nà: Ngành, Chuyên, Liên, Cáp, Trung, Loan, Thủy, Lệ, Lời. Giữa cậu Hai Ngành với cậu Bốn Chuyên còn một người nữa mất rồi mà bọn tui không biết tên, riêng cậu bốn Chuyên thì bị đọc thành Bốn Chiên, còn dì Cáp thì bị đọc thành dì Cốp. Ông Cậu Lời dù hàng cậu nhưng tuổi bằng chị Lan nhà tui, hai người học cùng lớp. Có đận chị tui quánh lộn với ông cậu Lời mà hình như quánh chưa đã vì ông cậu Lời khoe có võ hay sao á, bả về đầu ngõ cầm cái bi đông sắt quay quay, trỏ miệng vô nhà ông Bảy kêu: “Há, võ Hai Ngành, võ Bảy Phát chi ngon ra đây quánh với tau!” Bả nói rứa hỗn nên bị má kêu về la cho một trận, có điều sau ni nhắc lại, ba má cứ cười hoài cái chuyện võ Hai Ngành, võ Bảy Phát vì hồi xưa, bà chị tui nhỏ mà hung hăng lắm, đụng chi cũng đòi quánh lộn. Cậu Hai Ngành sau ni bị tai nạn chấn thương sọ não nên hay ngồi dựa cửa nói chuyện cà tưng, vui lắm. Cậu nói bây coi có nhà ai ngon như nhà tau không, ông ba tau quất Bảy Phát mà bà má tau vẫn còn Bốn cái Trinh! Continue reading →

MÙI CỦA TẾT

Bài viết cho số Xuân của báo Trẻ. Mời bạn hữu.

Hãy ngắt một cuống bông vạn thọ, bạn sẽ ngửi thấy mùi của Tết, tui cá rứa đó. Hẳn nhiên rồi, nói ra thì người ta sẽ cãi nhau, mùi Tết đâu chỉ có bông vạn thọ, mà nói với dân Quảng Nam thì họ càng cãi tợn. Nhưng thôi, mùi của Tết với mỗi người Quảng Nam chắc chắn là khác nhau, cũng như đứa nào đứa nấy đều tranh cãi về tiêu chuẩn của một tô mì quảng, mà cái chuẩn đúng nhứt chắc chắn là cái chuẩn của tô mì má nó nấu. Continue reading →

NHỮNG KẺ MƠ HOANG

Năm ngoái, khi tôi về VN lần đầu tiên sau hơn 1 năm định cư ở Pháp, có mấy người lớn tuổi hỏi tôi qua Pháp làm gì. Tôi kể mình làm bồi bàn. Thế là tôi nhận được một bài giảng khá dài nhưng đại ý tóm lại vẫn là: “Con phải về Sài Gòn cho có danh có phận. Ai đời nói hai ngoại ngữ, học hai cái đại học mà đi làm bồi bàn là làm răng.” Thế là năm nay tôi sẽ lại về Sài Gòn, nhưng nếu mấy ông bà bác kia mà nghe được cái dự định làm nông của tôi chắc sẽ lại nhảy dựng lên một lần nữa: “Tưởng mi bỏ Pháp về Sài Gòn làm giám đốc chơ về đi hốt cứt bốc đất thì về làm chi!”

Thuở còn học biên kịch, thầy dạy biên kịch dạy cho tôi cái khái niệm: “đường cung nhân vật”, rằng nhân vật của chúng ta xuất phát từ điểm A, sau nhiều biến cố đi 1 vòng như cái vòng lò xo, đến điểm B. Nếu nhìn theo phương thẳng đứng thì 2 điểm đó trùng nhau, nhưng nếu nhìn theo góc vuông với mặt phẳng chứa 2 điểm A, B thì điểm B cách điểm A 1 đoạn, đoạn đó được làm nên từ trải nghiệm của cuộc hành trình mà nhân vật trải qua suốt bộ phim. Continue reading →

NOSTALGIA VÀ TỬ PHƯƠNG

Tôi tha phương hơn một năm, có những đêm nằm mộng vẫn nói tiếng Việt, có những ngày ngồi ngắm mưa phùn miệng còn vị bánh xèo má đúc trên đầu lưỡi. Nếu để thỏa mãn cái thèm đó mà ra Guillotiere với hi vọng ăn một trận cho đỡ nhớ quê thì chắc chắn sẽ hụt hẫng. Tôi không phải là đàn ông, nhưng tôi đồ rằng cái sự hụt hẫng ấy cũng giống như khi một người đàn ông hứng tình, nhớ người yêu mà phải đi mua dâm. Nó thỏa mãn đó, nhưng nó cũng hụt hẫng đó, vì nó tương tự như làm tình mà không phải làm tình. Như đàn ông nhiều lúc đi mua dâm, tôi nhiều lúc cũng chấp nhận đi Guillotiere ăn tô phở mà cọng phở khô cứng, ăn tô bánh canh mà bánh canh trơn tuột, dai dai nhưng lại vô vị để rồi khi ăn xong, mới thấy tiếc cho cái miệng mình biết bao nhiêu. Continue reading →

RAU TRAI, RAU TRĂNG, BOTANIC GARDEN VÀ THANH TUYỀN GIỮA LYON

Tui ở nhà đứa bạn, hắn nuôi một con thú cưng đặt tên là Totoro. Bạn tui nói Totoro là con heo Ấn Độ, còn tui thì thấy hắn giống con thỏ lai với con hamster. Con Totoro ăn chay, nó thèm cà rốt, thèm cỏ khô nhưng nhứt là thèm lá bồ công anh. Tui hay xuống bãi cỏ trước chung cư, ngồi bệt xuống lọ mọ bứt lá bồ công anh đem về cho nó ăn.

Những lúc như rứa tui nhớ cái cảnh đi bứt rau trăng ở quê. Cây rau trăng hắn y như cây bồ công anh rứa đó, lá của hắn cũng xẻ thùy cạn, bông của hắn cũng vươn lên, lúc khô cũng nở xòe ra như rứa. Khác là cái bông bồ công anh hắn màu vàng, được nhiều người chụp hình up lên facebook, cái tên của hắn cũng sang hơn nhưng hắn không thơm, cây bồ công anh mọc ở đất đồi đất thịt. Còn cây rau trăng hắn khiêm nhường lắm, cái tên hắn nhà quê, cái bông hắn màu tím và hắn không được đăng lên facebook, hắn chỉ nằm trong cái rổ sổ kẹp hông của bọn con nít nhà nghèo và mọc trên mấy vồng khoai ở xứ đất cát. Cọng cây rau trăng mềm lắm, lá nó cũng mượt đầy lông nên rau trăng là món khoái khẩu của bọn sâu róm nhiều màu.   Continue reading →

CỦ NGẢI

Một trong số những điều khiến mình yêu Sài Gòn là bởi nơi đây, lâu lâu mình lại tìm thấy những món quà quê bán ở đâu đó ngoài vỉa hè. Từ ngã tư Hàng Xanh về cầu Sài Gòn là đoạn đường luôn bán mấy món dân dã tùy theo mùa. Ngoài những xe hàng bán sò lông, ốc bưu đồng, bánh bao chỉ bán quanh năm thì ở đây còn có những chiếc xe bán trái thị, trái bồ quân… Và hôm nay, đoạn đường này có bán củ ngải.

Củ ngải hay còn gọi là khoai lú, củ dong trắng, củ bình tinh là món ăn nửa buổi thường xuyên của anh em mình hồi còn ở ngoài quê. Cây ngải dễ mọc, thuộc loại cây bụi bờ như cây riềng, cây dong. Củ thì toàn xơ là xơ. Hồi đó, sát mé chuồng bò nhà mình có một đoạn toàn cây ngải. Không ai đổ phân, tưới nước nhưng cây ngải vẫn cứ xanh tốt.

Bữa sáng của cả nhà mình thường bắt đầu từ lúc 5g tới 5g30, sau đó, đứa đi học, đứa giữ bò, đứa đi cào rác dương liễu, đứa đi cắt rau cho heo. Mùa nắng nên ai cũng đi làm sớm từ lúc 6g và 9g là về nhà rồi. Mấy anh em lại bày món gì đó để nấu ăn. Mùa khoai thì luộc khoai, mùa sắn thì luộc sắn, mùa đậu thì luộc đậu, còn không thích ăn gì nữa thì đào ngải lên luộc ăn. Cứ ngồi trong nhà ngó ra sân, nói bâng quơ: “Luộc ngải ăn anh Hai hè!” là anh Hai cắt cử đứa nào đó đi nhổ ngải.

Chỉ cần nhổ chừng 3 cây ngải là đủ để luộc một nồi. Gọi là củ nhưng thiệt ra nó giống rễ hơn là củ. Đoạn cuối của củ thì còn mềm một chút chứ phần dính vào gốc thì toàn xơ là xơ. Vậy nên nhen lửa xong, bỏ nồi ngải lên bếp thì đứa quánh bài, đứa quánh chặt (đánh nẻ), anh Hai thì nằm gác cẳng lên cửa sổ hát: “Được mùa thóc lúa chớ phụ ngô khoai, ăn quả ngọt ngon nhớ người vun trồng…”

Luộc chán luộc chê thì ngải chín và cả đám lại túm tụm vừa thổi vừa ăn. Lột lớp vỏ bọc bên ngoài ra, phần ngon nhứt là đầu củ ngải, ngọt, mềm và bùi. Đoạn sát gốc thì phải xướt bỏ vỏ như xướt mía vậy. Cái trò này thú vị tới mức đứa nào cũng tìm cho ra con dao nhíp inox của ba, cắt từng lóng ngồi nhai. Nhai một hồi thì nhả xác ra như bà ngoại ăn trầu. Anh Hai vẫn luôn là đứa đầu têu, miệng ngậm ngải nhai nhai, vén cái xác ngải qua một bên má, kẹp bên ngoài nướu mà diễn lại điệu bộ bà ngoại nhai trầu. “Bớ gà, hụi hụi hụi, mấy con gà phá miết rứa bay hỉ?” “Ui cha, mệt, nóng chi nóng ác ri bay hè!”

Sài Gòn mùa này không nóng ác như ngoài Trung, bà ngoại sau trận mổ ruột thừa cũng đã thôi nhai trầu, bụi ngải bên chuồng bò cũng chết từ lâu vì nắng nóng và mực nước ngầm sụt quá nhanh trong vòng 10 năm gần đây. Anh Hai cất nhà sát chỗ chuồng bò khi xưa, vị trí bụi ngải giờ nằm ngay góc sân của nhà anh với cái chái nhà ba má. Bao nhiêu năm rồi, mấy anh em không có bữa luộc ngải nào nữa. Hôm nay luộc nồi ngải, mình không quên để dành lại vài củ, chiều nay sẽ dúi vào thùng đất trước nhà. Một tháng sau chắc sẽ có một bụi ngải xanh.

Continue reading →

Cây nhãn dại và hai giấc mơ mùa hè

Tôi không biết cái tên phổ biến để gọi cho cây nhãn ở quê mình, chỉ biết lớn lên, tụi tôi gọi nó là cây nhãn. Vậy nên khi nghe ai nói “mắt hạt nhãn”, tôi nào có biết đó là kiểu mắt tròn, đen, chỉ nghĩ là kiểu mắt lá răm vì hột nhãn ở quê tôi nó bầu một đầu, dài một đầu, khác hẳn trái nhãn lồng của miền Nam hay miền Bắc. Tôi tìm trên mạng được vài cái hình của một bạn nào đó, hình như cũng là người miền Trung, hiếm hoi được vài cái hình cây nhãn. Có lẽ không mấy người còn nhớ cây nhãn dại khi đã xa quê như tôi. Cây nhãn dại mọc hoang từ thời má tôi, cậu tôi mới sinh ra đời, sống sót qua chiến tranh để sống tiếp đến đời tụi tôi. Hầu như nhà ai cũng có vài cây nhãn dại mọc gần. Nó là loại cây thân gỗ, lá to gần bằng bàn tay, mặt nhám. Cứ độ tháng 3 tháng 4 là nhãn ra bông. Continue reading →

Nửa đêm nghe Duy Khánh hát

Mỗi lần nghe Duy Khánh hát là mỗi lần tôi nhớ đến ba. Tôi lớn lên cùng những bài ca cũ với cái máy casset cũng đã cũ. Năm tôi mười tuổi, ba mua cái casset. Thật ra lúc đó, nhà tôi chưa đủ giàu để mua một cái casset nội địa giá năm phân vàng nếu không có chuyện thằng Út ngồi bờ rào dỏng tai nghe nhạc của nhà hàng xóm trong cái Tết năm 92. Cuối năm 91, điện về đến làng tôi. Tết đó, hàng xóm sắm cái casset thiệt bảnh và mở nhạc rình rang. Thằng Út mang đôi giày tây mà má sắm cuối năm, đóng thùng nghiêm chỉnh, ra ngồi ở hàng rào. Ba kêu nó vô nhà mà nó cứ biểu để nó nghe nhạc. Ra giêng, cô Ba đưa năm phân vàng để dành từ tiền đi hái cà phê mướn trên Đak Lak cho ba mượn. Ba mua cái máy hiệu Sharp màu trắng bạc. Continue reading →